روش دینی کاهش استرس و اضطراب

 وقتی از روش دینی کاهش استرس و اضطراب صحبت می شود منظور ساختن چارچوبی است که ذهن را از پراکندگی بیرون می آورد و آن را به یک محور ثابت متصل می کند. این محور ثابت باعث کاهش تنش های شناختی می شود. دین در عمل یک سیستم مدیریت توجه است. توجه سرگردان منبع اصلی اضطراب است. هر ساختاری که توجه را متمرکز و محدود کند، سطح اضطراب را پایین می آورد.

نقطه اول، نظم عبادی است. ذهن در شرایط ناپایدار به الگویی تکرارشونده نیاز دارد. عبادات ثابت مانند نماز، ذکر یا دعا نقش لنگر روانی دارند. لنگر باعث کاهش آشفتگی می شود. فرد زمانی که چند بار در روز به یک عمل تکراری باز می گردد، ذهنش در آن نقاط قفل می شود و از پراکندگی فاصله می گیرد. این تکرار نه از جنس احساس بلکه از جنس مدیریت شناختی است. هر عمل ثابت که در بازه زمانی منظم انجام شود بار اضافی ذهن را قطع می کند و سطح تنش را پایین می آورد.

نقطه دوم، تکنیک تنفس دینی است. در بسیاری از متون، توصیه به آرام سازی از طریق ذکر همراه با تنفس وجود دارد. تکرار یک کلمه ثابت همراه با تنفس، سیستم عصبی را از حالت فعال به حالت آرام منتقل می کند. دلیل ساده دارد. ترکیب ریتم صوتی و ریتم تنفس یکپارچگی ایجاد می کند. اضطراب ناشی از فقدان یکپارچگی بین ذهن و بدن است. این هماهنگی مصنوعی که با ذکر ساخته می شود اضطراب را کاهش می دهد.

نقطه سوم، تمرکز بر مفهوم توکل است. توکل در اصل واگذاری بخشی از فشار کنترل به عامل بیرونی است. اضطراب زمانی افزایش می یابد که فرد احساس کند باید همه چیز را مدیریت و کنترل کند. توکل این بار را کم می کند. فرد در توکل نه به معنای رها کردن مسئولیت بلکه به معنای رها کردن فشار کنترل عمل می کند. فشار کنترل منبع اضطراب است. کاهش آن ذهن را سبک می کند.

نقطه چهارم، مفهوم قضا و قدر است. این مفهوم در نگاه شناختی یک ابزار کاهش انتظارات غیرمنطقی است. فرد مضطرب بار سنگینی از انتظار، پیش بینی منفی و تصور کنترل کامل بر آینده دارد. قضا و قدر ذهن را خطاب می کند که آینده همیشه در کنترل نیست. این ادراک فشار پیش بینی را کم می کند. کاهش فشار پیش بینی کاهش اضطراب ایجاد می کند.

نقطه پنجم، استفاده از دعا به عنوان ابزار تخلیه ذهنی است. دعا در ساختار دینی نوعی بازنویسی افکار است. گفتن افکار به صورت ساخت یافته آنها را از حالت سیال و مزاحم به حالت منظم منتقل می کند. افکار منظم کمتر اضطراب ایجاد می کنند. زبان دعا یک ساختار قالبی ارائه می دهد که فرد با قرار دادن نگرانی داخل آن قالب از بار درونی کم می کند. این فرایند در روان شناسی نوشتن درمانگر دیده می شود. دعا همان کارکرد را در قالب دینی انجام می دهد.

نقطه ششم، حضور در جمع دینی است. جمع منبع ثبات است. فرد مضطرب معمولا دچار انزوا و نشخوار ذهنی می شود. حضور در جمعی که فعالیت مشترک دارد ذهن را از حالت انفرادی خارج می کند. انفرادی بودن بار ذهن را بالا می برد. فعالیت جمعی که مبتنی بر یک محور معنوی باشد ذهن را به سمت هماهنگی سوق می دهد. هماهنگی شناختی، اضطراب را کم می کند.

نقطه هفتم، تلاوت متن مقدس است. تلاوت پیوسته یک متن ثابت باعث کاهش تحرک شناختی می شود. ذهن در مواجهه با متن شناخته شده نیاز به تحلیل سنگین ندارد. این باعث صرفه جویی در انرژی ذهنی و کاهش تحریک اضطرابی می شود. متن مقدس همچنین ذهن را از محتوای پراکنده دور می کند و آن را به یک مسیر فکری خطی می برد. تفکر خطی نسبت به تفکر پراکنده اضطراب کمتری ایجاد می کند.

نقطه هشتم، اصل تقلیل تکلیف است. در دین، تکلیف بر اساس توان تعریف می شود. این اصل بار مسئولیت را کاهش می دهد. فرد مضطرب معمولا معیارهای سختگیرانه برای خود می سازد. تقلیل تکلیف این معیارها را تعدیل می کند. تعدیل معیارها کاهش تنش می دهد و سطح کنترل پذیری را افزایش می دهد. کنترل پذیری یکی از عناصر ضد اضطراب است.

نقطه نهم، تفسیر رنج به عنوان جزئی از مسیر رشد است. اضطراب زمانی شدید می شود که فرد رنج را نشانه شکست بداند. دین رنج را بخشی از مسیر رشد معرفی می کند. این بازتفسیری از رنج است که بار عاطفی منفی را کم می کند. وقتی معنا جایگزین ترس می شود شدت اضطراب افت می کند.

نقطه دهم، تمرین صبر است. صبر یک مهارت تحمل شناختی است. صبر یعنی کاهش واکنش عجولانه نسبت به محرک. واکنش سریع فشار ایجاد می کند. صبر واکنش را کند می کند و ذهن فرصت پردازش می گیرد. این پردازش آرام سطح اضطراب را پایین می آورد. صبر تمرین است نه حس. هر تمرین رفتاری ثابت نتیجه کاهش تنش دارد.

ترکیب این عناصر مجموعه ای می سازد که می توان آن را روش دینی کاهش استرس و اضطراب دانست. هدف این مجموعه حذف آشفتگی، کاهش بار کنترل، ایجاد نظم تکراری و ساخت معنا است. این عناصر ذهن را به حالت پایدار نزدیک می کنند و شدت اضطراب را کم می کنند